همزمان با حلول ایام سوگواری اهل البیت و با توجه به اهمیت تربیتی این ایام، برخی از  نکات تربیتی عزاداری کودکان و چگونگی همراهی با کودکان در این ایام را تقدیم حضور علاقمندان می کنم  تیتر مباحث را در هیمن صفحه و اصل و ادامه مباحث را در بخش ادامه مطالب مطالعه فرمایید.

محرم و عزاداری و کودکان:

اسلام دین زندگی و هنگامه های تربیتی:

محرم یک فرصت تربیتی بی نظیر است.

محرم منبع جوشان هویت دینی است: 

ماه محرم ماه تجارب دینی و پرورش هویت دینی است: 

خانه و محل زندگی خود را رنگ و بوی محرم بدهیم :

شور و هیجان هدفمند می تواند مقدمه درک و معرفت باشد

کودکان حق دارند حتی در مجالس حسینی نیز  کودکی کنند 

در عزاداری ها کودکان را صبورانه و با آرامش همراهی کنیم

 نقش مدارس در عزاداری كودكان 

به سوالات كودكان پاسخ های منطقی بدهید

محرم و عزاداری و کودکان:


اسلام دین زندگی و هنگامه های تربیتی:

یكی از نعمت ها و موهبت های جامعه ما این است كه در ایام خاص دچار تغییر و تحول می شود و فرصت های بی نظیر تربیتی پیدا می شود. مثل اعیاد غدیر، قربان و بعثت و اعیاد ولادت ائمه اطهار و همینطور ایام سوگواری كه مهمترین آن ایام محرم است. هر اندازه بتوانیم فضایی سازنده و با تدبیر به وجود بیاوریم بهره تربیتی بیشتری خواهیم برد. 
    
دكتر محسن اصغری نكاح، روانشناس كودك و نوجوان و استاد دانشگاه فردوسی مشهد در مصاحبه با ایران زندگی از نحوه حضور كودكان در مراسم محرم این گونه سخن می گوید: باید بدانیم امام حسین (ع) متعلق به تمام بشریت است از جمله متعلق یه کودکان است. 
    
وی گفت: كودكان و نوجوانان میهمانان اصلی برنامه های ایام محرم هستند و  در این ماه سهم ویژه ای دارند. مهمترین شركت كنندگان در عزاداری های محرم، كودكان و نوجوانان هستند و آن ها می توانند بیشترین بهره را بگیرند و آینده جامعه را با سبك زندگی حسینی و با معرفت امام حسین (ع) بسازند. 
    
خانواده ها باید توجه داشته باشند اگر می خواهیم برخی از آسیب های اجتماعی و فردی در خانواده و همچنین كودكان اصلاح شود باید از این ماه استفاده كنیم. در قیام عاشورا و فرهنگ تربیتی آن ایثار و ازخودگذشتگی و عرفان و دعا و مناجات و ظلم ستیزی، یاری كردن مظلوم و آنچه به عنوان زندگی متعالی می خواهیم در این حماسه وجود دارد و می تواند به كودكان و نوجوانان دیدگاه متعالی بدهد كه آینده خود را به جای مشغول شدن به اهداف پوچ با یك انگیزه های  ارزشمندو بالا بسازند و این فرهنگ می تواند در شغل و درس و در مسائل اجتماعی و فرهنگی و تشكیل خانواده در آینده به آن ها كمك بكند. لذا خانواده ها و متولیان برگزاری مجالس عزا ازجمله سخنرانان و ذاكرین اهل بیت باید نسبت به نكات تربیتی مربوط به كودكان در این ایام حساس باشند. 
    
     
محرم یک فرصت تربیتی بی نظیر است.  باید بدانیم كه محرم و مراسم عزاداری این ایام یك فرصت تربیتی برای خانواده ها، كودكان و جامعه است. برای استفاه حداکثری از این فرصت تربیتی بزرگ لازم است قبل از محرم آماده شد و كودكان را آماده كرد. در مراسم عزاداری باید تلاش كنیم و بعد از آن هم مراقب باشیم آثار تربیتی به دست آمده حفظ شود. ما نباید این نگرش را داشته باشیم كه عاشورا فقط یك مراسم مذهبی و فرصتی برای رسیدن به ثواب است هرچند که صد البته اجر عزاداری سیدالشهدا شگفت انگیز و عظیم است،بلکه باید بدانیم که عاشورا و محرم یك گنجینه بزرگ فرهنگی و تربیتی است كه همه می توانند در آن مشاركت داشته باشند.
محرم منبع جوشان هویت دینی است: یكی از مسائلی كه ما برای آرامش روان و ساختار شخصیتی لازم داریم هویت دینی و اسلامی است و  محرم منبع جوشان هویت دینی است. این روانشناس با بیان این كه اگر بتوانیم در كودكان یك هویت اسلامی و حسینی ایجاد كنیم ،آن ها خود را شایسته می دانند و از هم مهمتر با عزاداری اصیل و حکمت آمیز کودکان و نو جوانان خود را متعلق به  مجموعه ای از ارزش ها و باورهای متعالی می دانند که سید و سالار شهیدان و اصحاب ایشان نمونه های بارز و الگوهای عملی چنین باورهایی هستند  و در این صورت کودکان و نوجوانان خود را با گروه مرجعی می سنجند که ارزش های متعالی آن، تحسین و ستایش هر انسان آزاده ای  را بر می نگیزد و این هویت نه تنها به کودکان و نوجوانان در مسیر بزرگ شدنشان اهداف و آرمانهای ارزشمند ی می بخشد ، و حتی داشتن هویت یک بچه مذهبی و هیاتی  می تواند جنبه پیشگیرانه داشته باشد و گاه کودکان و نوجوانان را  از ورود به برخی زمینه های آسیب آفرین نیز حفظ می کند .

ماه محرم ماه تجارب دینی و پرورش هویت دینی است: در تربیت دینی یكی از مسایل مهم آن است كه كودك احساس هویت دینی كند و هویت دینی آمیزه ای از شناخت ها و معارف و تجارب دینی است و البته تجارب دینی نقش مهمی در شكل دهی هویت دینی دارد و در بسیاری از موارد تجربه دینی مقدمه هویت دینی است. مراسم عزاداری به گونه ای است كه امكان مشاركت هم افراد را از بزرگ و كوچك را دارد یعنی حتی كودكان هم می توانند در كنار بزرگسالان حضور یابند، عزادرای كنند، پذیرایی شوند و پذیرایی كنند میهمان عزاداری باشند یا میزبان دوستان و آشنایانشان باشد،و بدین ترتیب در فضای عزاداری تجاربی كه رنگ و بوی ارزش های دینی را دارد كسب نمایند و البته هر چه والدین و بزرگتر ها شرایط كودكان را بیشتر درك كنند و با آنها همراهی بیشتری داشته باشند این تجارب وسیع تر و عمیق تر می شود ، مشاهدات همه ما نشان می دهد امروزه كمتر كودكی است كه از عزادرای، هیئت و تكیه و نذری و از روضه سیدالشهدا علیه السلام و از لباس عزا و از پرچم و سربند عزا و نظایر آن خاطره یا تجربه ای به یادماندنی نداشته باشد. مهم این است كه خانواده ها سعی كنند برای كودكان تجاربی ارزشمند و خوشایند ایجاد كنند دکتر اصغری نکاح افزود: بنابراین برای کسب این هویت لازم است كودكان باید در مراسم عزاداری همپای بزرگترها مشاركت داشته باشند و خوشبختانه مراسم عزاداری و روضه خوانی ها اغلب به گونه ای است که کودکان و نوجوانان به شکل های مختلفی امکان مشارکت در آنها را دارند و چنین مراسمی جنبه های ملموس و عملی بسیاری دارد که  کودکان امکان و توانایی فهم و نحوه شركت در عزاداری ها را دارند. آن ها می توانند در بخش های مختلف عزاداری مانند پذیرایی كردن یا نصب پرچم و... مشاركت داشته باشند و این امر به ما كمك می كند بتوانیم به بچه هایمان تجربه دین بدهیم. تجربه دینی مقدمه هویت دینی است. كودكان معمولاً آن چیزی را كه تجربه می كنند بیشتر در زندگی مورد استفاده قرار می دهند. شركت در عزاداری یكی از بهترین فرصت ها برای كسب این تجربه دینی است، وی ادامه داد: در زندگی های آپارتمانی امروزی می توانیم این فرصت را به كودكان بدهیم كه یك روز دوستان یا همكلاسی و یا بچه هایی كه در مجتمع مسكونی زندگی می كنند را به خانه دعوت و یك مراسم كوچك عزاداری برپا كنند و خود كارهای آن را انجام بدهند. 
خانه و محل زندگی خود را رنگ و بوی محرم بدهیم : محیط زندگی هم جزو فضای تربیتی ما ست، اگر دقت كرده باشید در ایامی نظیر پایان سال و آغاز مدارس و نظیر آن خانواده و جامعه فضای خاصی پیدا می كند و این شور و حال و هیجانات به كودكان نیز منتقل می شود، كودكان بصورت مستقیم و غیر مستقیم تحت تاثیر جو خانواده و جامعه و تحت تاثیر فضاهای محیطی هستند خوشبختانه با آمدن محرم بسیاری از والدین و مربیان فضای خانه و مدرسه تغییر می دهند و می بایست این كار را با مشاركت هرچه بیشتر كودكان انجام داد  لذا سعی كنید خانه و محل زندگی خود را رنگ و بوی محرم بدهید تا كودكان فضای اجتماعی و محیطی جدیدی را تجربه كنند. نصب علامتی نظیر یك پرچم عزا با كتیبه در منزل به ما و به كودكان این پیام را می دهد ما در شرایط خاصی هستیم و این ایام هویت خاصی دارد. دكتر اصغری نكاح در ادامه با بیان این كه فضای تربیتی و محیط خانه و مدرسه در تربیت كودكان اثر می گذارد، گفت: باید محیط خانه را برای این ایام آماده كنیم. اگر از كودكانمان نظر بخواهیم كه كتیبه یا پرچم را كجا نصب كنیم و با این كار احترام گذاشتن به این ایام را به كودكان آموزش می دهیم. خانواده ها می توانند با شناسایی تكیه ها یا مساجدی كه مراسم عزاداری در آنجا با فرزندانشان همخوانی بیشتری دارد شركت کرده و در این زمینه می توانند از آن ها نظرخواهی كنند كه دوست دارند در كدام مراسم شركت كنند؟ اگر هم خودمان دوست داریم در مكان دیگری عزاداری كنیم بهتر است در مجالسی كه كودكان پیشنهاد می كنند هم شركت كنیم این مساله باعث می شود بچه ها احساس پیوند بیشتری با این فضا بكنند و باید حق انتخاب را به بچه ها بدهیم آنها هم حق دارند که در هیات ها و در مجالسی که دوستانشان هستند نیز شرکت کنند و پدر و مادرهای می تواند با محترم شمردن انتخاب های فرزندشان و با همراهی کردن آنها در مجالسی که دوست دارند، به نوعی شبکه اجتماعی و دوستی های ارزشمند کودک و نوجوان خود را افرای ارزشمدار و شایسته را نیز گسترش دهند.  
شور و هیجان هدفمند می تواند مقدمه درک و معرفت باشد   
    
خیلی ها فکر می کنند شور و هیجان با درک و معرفت تعارض دارد، البته شور و هیجانهای بی هدف و بی ریشه ما را از درک و معرفت باز می دارد اما شور و هیجان حسینی از نوع شور و هیجان هدفمند و ریشه دار است یعنی فرد به صورت کلی می داند که برای یک فرد ارزشمند و برای یک حرکت حماسی و عرفانی و اجتماعی ارزشمند به شور و هیجان آمده است و این می تواند مقدمه افزایش درک و معرفت و کنجکاوی بیشتر فهمیدن باشد، به عبارتی برای كسب معرفت باید شور و هیجان داشت و محافل حسینی می توانند به گونه ای باشند که با به هیجان آوردن مخاطب  نسبت به وقایع و رخدادهایی که برای سیدالشهدا و یاران باوفایش پیش آمده، او را  بیشتر به تامل و شناخت هدایت نمایند تا حدی که حتی کودکان به این سمت هدایت می شوند که در با رویدادهایی که در طی زندگی با آن مواجه می می شوند نیز در نوجوانی و در بزرگسالی شناخت جدیدی داشته باشند و به وفاداری و به ایثار و به ظلم و به عبادت نیز نگاه متفاوتی داشته باشند. واقعه عاشورا یكی از راه هایی است كه با مطالعه دقیق آن و شور و هیجانی كه در ایام محرم هر عاشق دلباخته امام حسین (ع) به آن می رسد می توان به معرفتی رسید كه هدف اصلی قیام عاشورا است. استاد دانشگاه فردوسی مشهد با بیان این كه شركت در مراسم عزاداری ماه محرم و شور و هیجان آن مقدمه ای برای كسب معرفت است، ادامه داد: اگر از این مقدمه استفاده نكنیم معرفت حاصل نمی شود. حضور كودكان در این گونه مراسم باعث می شود آن ها حساس شوند و به دنبال این باشند كه چرا امام حسین (ع) به همراه اعضای خانواده اش در كربلابه جنگ با دشمن رفتند. حضور در مراسم عزاداری یك نوع فعالیت اجتماعی محسوب می شود و كودكان وقتی شور و هیجان اجتماعی را در این مراسم می بینند این شور و هیجان به آن ها سرایت می كند.

کودکان حق دارند حتی در مجالس حسینی نیز  کودکی کنند . برای اینکه کودکان از ایام محرم تجارب مفید و سازنده ای داشته باشند این نکته نیز خیلی مهم است که کودکان از مراسم عزاداری و از حضور در هیات ها  و مجالس روضه خوانی دلزده نشوند و در آنجا احساس در حبس و در بند بودن نکنند،برای پرهیز از این مطلب خانواده ها باید اقتضای سن كودكشان را نیز در نظر بگیرند. باید توجه داشته باشیم كودك در مراسم عزاداری نیز كودك است و اگر می خواهند راحت بنشینند یا اسباب بازی همراه داشته باشند نباید مانع كار آن ها شد و خانواده ها اگر كودك زیر 4 سال را به این مراسم می برند حتماً همراه خودشان مقداری غذا یا كاغذ و مداد رنگی و یا گاهی یک عروسک و وسایل کوچکی برای سرگرم شدن بچه ها به همراه  داشته باشند تا اگر حوصله كودك سر رفت با آنا  سرگرم شود و توجه داشته باشیم نباید كودكان را مجبور كنیم مثل بزرگترها در این گونه مجالس بنشینند و عزاداری كنند. حتی اگر چند كودك در این مراسم در كنار هم قرار گرفتند نباید مانع از بازی آن ها شویم. همچنین برگزاركنندگان این گونه مراسم، سخنرانان و مداحان به كودكان تذكر ندهند، البته باید به کودکان بیاموزیم تا حد ممکن مزاحم دیگران نشوند و البته کودکان از صبوری و آرامش و متنانت ما احترام  محفل حسینی را درک می کنند.
در عزاداری ها کودکان را صبورانه و با آرامش همراهی کنیم.

  یكی از مباحث مهم در عزاداری های كودكان در ایام محرم شیوه برخورد والدین قبل از عزاداری، حین عزاداری و بعد از عزاداری است. صبوری والدین در آماده كردن بچه ها موثر است. كودكانی كه با عجله آماده می شوند یا با تحكم والدین مواجه می شوند نسبت به حضور در این مراسم بی علاقه خواهند شد. همچنین در زمان مراسم عزاداری باید با كودكی فرزندان مان كنار بیاییم و بعد از مراسم نیز باید پاسخگوی سوالات احتمالی او باشیم. باید از برخورد خشن و تحقیر كردن كودكان در این مجالس خودداری شود. 
    
شور و هیجانی كه در مجالس عزاداری محرم در بچه ها ایجاد می شود مقدمه ای است تا بچه ها حساس بشوند و پیگیر علت قیام عاشورا شده و همچنین با نحوه زندگی امام حسین(ع) آشنا بشوند. برخی از خانواده ها تصور می كنند نیازی نیست كه كودكان در سن كم در این مراسم شركت كنند و وقتی بزرگتر شدند آن ها را به مراسم عزاداری باید برد. این تصور غلطی است زیرا اگر كودكان در این مراسم حضور پیدا نكنند و با صداها و آواها آشنا نشوند بعدها حضور پیدا كردن آن ها در این مراسم دشوار است. در اصل حضور كودكان در هیات ها آماده كردن آن ها برای دوران نوجوانی است. حزن عزاداری ایام محرم حزن خاص و هدفمندی است و افسردگی نمی آورد بلكه مقدمه نشاط و مسئولیت پذیری است. وی ادامه داد: حادثه عاشورا یك حماسه خانوادگی است، خود امام حسین(ع) همراه خانواده به كربلارفتند. در این میان اعضای خانواده آن امام(ع) از طفل صغیر تا پیرمرد وجود دارد. حوادثی كه در حادثه كربلااتفاق افتاد می تواند درس های بزرگی برای دختران، كودكان و نوجوانان باشد و این ها را كودكان ما می فهمند و با این شخصیت ها ارتباط برقرار می كنند. در این ایام خیمه های زیادی برپا می شود و افراد زیادی نذری می دهند. می توانیم به بچه ها آموزش بدهیم. كسی كه می خواهد غذای نذری بگیرد خودرواش را كجا باید پارك كند و می تواند به كودكش بگوید كه با پارك خودرو در مكانی مناسب مانع از رفت وآمد خودروهای دیگر نمی شویم. والدین اگر به سهم خودشان در مراسم عزاداری مشاركت می كنند كودكان یاد می گیرند پول توجیبی شان را مدیریت كنند و در بعضی فرصت ها كه برای باورها و ارزش ها پول خرج می كنیم، مشاركت كنند. 
    
البته این هم مهم است که همیشه گیرنده نذری نباشیم بلکه سعی کنیم ما و کودکمان در حد خودمان در احسان کردن و نذری دادن برای سیدالشهدا سهمی هم داشته باشیم لذا والدین برای آموزش احسان کردن و  نذری دادن به كودكان می توانند هر ازگاهی در ماه محرم و صفر پذیرایی های اندک یا خوراكی كوچكی آماده كنند و به فرزندشان بدهند تا آن را به مدرسه ببرد و به همكلاسی های خود بدهد. یا در بین همسایه ها و اهالی محل سکونت توزیع کند 
    
     
نقش مدارس در عزاداری كودكان 
    
بعضی از مدارس در ایام محرم می توانند با برپایی عزاداری برای دانش آموزان آن ها را در انجام این مراسم مشاركت بدهند و به نوعی كارها را به آن ها بسپارند. مدارس در فرهنگ سازی نقش موثری دارند. مدیران و معلم ها بهتر است در این ایام بار تكالیف بچه ها را كمتر كنند و چه بهتر است که تکالیف در ایام محرم رنگ و بوی حماسه حسینی را نیز داشته باشد برخی از معلمان فهیم و خوش ذوق و سلیقه سعی می کنند به شکل های مختلف بین تکالیف و فعالیت های آموزش اشان با مساله محرم و سوگ حسینی ارتباط برقرار نمایند و برای این کار می تواند از یک حاشیه نویسی معلم یا نقاشی دانش آموزان گرفته تا کتاب قصه خواندن و ثبت خاطره و مصاحبه با عزاداران و نظایر آن کمک گرفت.
    
دكتر اصغری نكاح با بیان این كه بعضی از خانواده ها از این كه ممكن است كودكانشان در این گونه عزاداری ها و ذكر مصایب با خشونت آشنا شوند، گفت: این گونه نیست چون بچه ها قدرت تشخیص دارند و می توانند تشخیص بدهند گریه پدر و مادرشان برای چیست. در این مراسم كودكان می فهمند گریه والدین خاص است. توصیه می شود كه مداحان و ذاكران به گونه ای مرثیه سرایی كنند تا مسائل حاشیه ای كه ممكن است برای كودكان آسیب زا باشد كمتر باشد ولی والدین نباید نگران باشند و ذكر این مصیبت ها آسیب هیجانی وارد نمی كند بلكه مقدمه ای برای فكر كردن كودكان به وقایع روز عاشورا است. 
    
به سوالات كودكان پاسخ های منطقی بدهید
    
گاهی كودكان با شنیدن داستان زندگی یا شهادت ائمه اطهار(ع) و بخصوص زندگی و شهادت امام حسین(ع) سوالاتی در ذهنشان به وجود می آید كه باید پاسخ منطقی به آن ها داد. باید به زبان كودكان به آن ها پاسخ بدهیم. اگر والدین نمی توانند پاسخ و استدلال درستی داشته باشند می توانند در اطرافشان كسانی را كه می توانند پاسخ مناسبی به سوالات كودكان بدهند شناسایی كنند و از روحانیون نیز كمك بگیرند. مثلاً گاهی در ذهن بچه ها سوال ایجاد می شود چرا در كربلا آب نبوده یا چرا حضرت عباس (ع) از خوردن آب امتناع كردند. والدین باید در ابتدا از خود كودك بخواهند جوابی برای سوال خود پیدا كنند و اگر لازم است توضیح بیشتری بدهند و با استدلال آن را برای كودك توضیح دهند همچینن والدین می توانند روحانیون خوش سلیقه و یا افراد مورد علاقه کودک را نیز شناسایی کنند و در موقع لزوم از آنها نیز برای توجیه کردن کودک کمک بگیرند.
    
     


 روزنامه ایران، شماره 5509 به تاریخ 21/8/92، صفحه 12 (زندگی) 



طبقه بندی: اخبار و گزارش ها، مسایل و مشكلات كودكان،
برچسب ها: تربیت دینی، عزاداری کودکان، محرم، عزاداری سید الشهدا ع،
دنبالک ها: روزنامه ایران، مگ ایران،

.: Weblog Themes By VatanSkin :.